NE ANLATIR ESKİ FOTOĞRAFLAR

             YILMAZ ODABAŞI

            Haylidir eski fotoğraflar topluyorum; bir zamanlar evlerin en mutena yerlerini, albümleri süsleyen ya da arkası imzalanıp ahbaplara postalanırken, “cansız hayalimdir” yazılı eski fotoğraflar.Birçoğu yirminci yüzyılın ilk yarısına ait bu fotoğraflar artık her yerde satılıyorlar; üstelik birkaç tanesi bir paket sigara fiyatına...

       Sahaflarda, çingene pazarlarında bazen bir ailenin kimi çerçeveli, kimi albümlerde solmuş bütün fotoğraflarını aldığım oluyor. O fotoğraflardan ilgimi çekenleri alıp saklıyor ve arada bir çıkarıp o mütebessim ifadeleri şaşkın, buruk gözlerle inceliyorum.

       Bazen bir zamanlar koca bir taburu titretmiş yüksek rütbeli bir subay, bazen öğrencileriyle gülümseyen anaç bir öğretmen, bazen geleceğe ışıltılı gözlerle bakan mutlu bir aile ya da yeni mezun bir öğrencinin, arkasına: “Bugün tıbbiyeyi bitirdim, çok mutluyum,” diye not düştüğü fotoğraflar.Sonra ne tıbbiye kalmış ne de ahir ölürlerinde o fani mutluluklar... 

       Sararmış ve yıllardan, yitip gitmiş ömürlerden arta kalmış her fotoğrafta, bir gün bir sahaf  dükkanı ya da bir çingenenin tezgahında bir paket sigara fiyatına  satılacağını hiç tasarlamamış çehreler gördükçe kalbimin acıdığını hissediyorum.

         Kimileri bu fotoğrafları apartman kapıcılarının sahaflara getirip sattığını, çingene pazarlarındaki satıcılar ise çöplüklerden topladıklarını söylüyorlar.Örneğin şu ilk fotoğraf.Arkasında sadece el yazısıyla, “Semiha 1930” yazılı. Öyle yazılmış olsa da, kuşkusuz o gün içinde çekildiği an’a ait bir fotoğraf bu da...

        Cumhuriyetin kuruluşundan yedi yıl sonra çekildiği dikkatte alınırsa, Semiha cüretkar, ama yine de yılların ürkekliğinden kendini henüz yalıtamamış bir kederle bakıyor objektife.

       Türkiye’de modern kadın prototiplerinden biri sayılabilir Semiha.Ama kadınsılığa, zarafete böyle özenle vurgu yapan siluetinin, her şeyin metalaştığı bir dünyada bir gün bir çingene pazarında beşyüz liraya satılacağını hiç hesaba katmamış olmakla yanılmış o da…

        AĞLARSA AN'LAR AĞLAR

        Aşklarını, düşlerini, dahası bir ömrü toplayıp yitmiş Semiha…Ondan, onun bu dünyada yaşamışlığından geriye kalan tek tanık bu fotoğraf; bu yüzden ağlarsa şimdi sadece bu fotoğrafın çekildiği o an ağlar ona, anlarsa sadece bu fotoğrafın çekildiği “o an” anlar onu. Çünkü her fotoğraf, ne yarını, ne dünü ne de çekildiğinden bir saat sonrasını değil, sadece bir an’ı anlatır, açıklar bize.

       Semiha için o an’dan ötesi ağlasaydı eğer, bu fotoğrafı, çekildiği an’dan tam seksen yıl sonra onu hiç tanımayan bir şair tarafından bir işporta tezgahından satın alınmayacaktı kuşkusuz.

         Bursa Çingene Pazarı’nda eski araç gereçlerin, plak ve CD’lerin bir kenarında yere atılmış, camı kırık bir çerçevede bir kadının elle renklendirilmiş aşağıdaki fotoğrafını göstererek fiyatını sorduğumda, beton zemine serdiği mukavvada oturan çingene kadın, “beş lira,”diyor.Bana nasıl bir yanıt vereceğini merak ederek, “Bu eski fotoğraf beş bin eder mi?” diye sorduğumda:

       “Ben fotoğrafa değil, çerçevesine beş  lira istiyom; yoksam fotoğrafın ne kıymeti olacak, tanımam etmem!” diyor…

         Öyle ya, artık "tanınmaz" hayatlara aitti bu fotoğraflar...

         Beş lira uzatıp alıyor, ama fotoğrafın kirli çerçevesini aracımı park ettiğim yerde rastladığım ilk çöpe atıp bu fotoğrafı ayırıyorum.

        Aşağıdaki fotoğrafların ise ederi bir lira, sahaflardan.Her iki fotoğrafa dikkatle bakıldığında, ailenin 1941’den 43’e, iki yılda yaşam standartlarını yükselttiği ve daha sonra aralarına katılan bir bebekle yüzlerine de yansıyan esenliğin arttığı görülüyor…

         Her iki fotoğrafın arkası da aile efradına imzalanmış; yüzlerindeki mutlu ifade sanki bu dünyadan hiç yitip gitmeyecekmiş gibi.Fotoğraftakilerden sadece bebeğin yaşıyor olabileceğini düşündüm.Yaşıyorsa, o bile şimdi yetmiş yaşlarında olmalıdır.

           Zamanın aynasında geçmişimiz ve anılarımız bizden, biz ise onlardan uzaklaşıyoruz. Büyüklerimizden kalan küçük, basit bir alyansa değer biçerek götürüp kuyumculara satıyor, ama onlardan kalan en nadide fotoğraflara bir anlam biçmeden çöpe atıyoruz.Bu yüzden köksüz, anısız ve göçebe yaşıyoruz.

         Oysa ki “satışa” çıkmayan ve asla çıkmayacak bir şeylerimiz olmalı, kalmalıydı…

         Dikkatle incelediğimizde, bu fotoğraflar onlar hakkında kısaca yazdıklarımın çok daha fazlasını anlatıyorlar bize.

         Siz olun, onları koruyup muhafaza edecek birileriniz yoksa eski fotoğraflarınızı yakın…Yakın ki, ne ölenlerin anıları ne de onları işporta tezgahlarından satın alan şairlerin yürekleri incinmesin…

         Ben bu eski, bu zamanın tortusunda üşümüş fotoğraflara baktıkça aklıma Behçet Necatigil'in dizeleri düşüyor ve tümü için, tümünün anısı için mırıldanıyorum: "Siz geniş zamanlar umuyordunuz/ Çirkindi dar vakitlerde bir sevgiyi söylemek/ Yılların telaşlarda bu kadar çabuk geçeceği aklınıza gelmezdi./ Gizli bahçenizde açan çiçekler vardı/ Gecelerde ve yalnız./ Vermeye az buldunuz /Yahut vakit olmadı…"

         --------

             Not:Bu yazı, Radikal İki'de yayınlanmıştır.Bu yazıda yer alan fotoğrafların orjinalleri bu yazının yazarındadır...